Indien je de nieuwsbrief niet kunt lezen, bekijk hier de online versie

Nieuwsbrief 115

Nieuwsbrief

van de vakcommunity filosofie

 

1 maart 2018

 

 

Inhoud

  • Redactioneel
  • Verheffing doet volgens de Denker des Vaderlands de mensen pijn
  • Don Kwast publiceert boek over filosofie-onderwijs
  • De maand van de filosofie wordt in 2018 gewijd aan De verbeelding aan de macht
  • Het Zuidelijk Toneel voert de theatermonoloog Marx op

 

 

 

Redactioneel

 Filosofie is een vak dat vele raakvlakken heeft met andere schoolvakken. Dat komt niet altijd tot uitdrukking in de (school)examenstof van die vakken en soms is dat ook maar goed ook, want docenten van andere vakken leveren ook niet altijd goed werk als zij zich begeven aan de filosofische randen van hun vak. Dan moet gelden: Aut bene, aut non.

  Bij wiskunde C krijgen vwo-examenkandidaten met ingang van dit jaar te maken met een domein logisch redeneren: ze worden aan de tand gevoeld over de begrippen contradictie en paradox, het onderscheid tussen een nodige en een voldoende voorwaarde en moeten verschillende representaties, zoals tabel en (Venn-)diagram, en logische symbolen kunnen gebruiken bij het analyseren en oplossen van logische problemen..

  Logisch redeneren is natuurlijk een waardevolle vaardigheid om leerlingen bij te brengen en een zelfkritische blik zou filosofiedocenten tot het besef kunnen brengen dat deze vaardigheid er bij hun eigen vak te vaak bekaaid vanaf komt. Zeker als je kijkt naar de voorbeeldopgaven en examenopgaven in de syllabus die er is verschenen voor het wiskunde C-examen, dan verdienen de makers echter een compliment voor de creatieve manier waarop zij op blz. 29 - 31 de randen van hun vak hebben weten te verkennen.

Walfred Haans

Vakcommunity filosofie

 

 

 

 

Verheffing doet volgens de Denker des Vaderlands de mensen pijn

Tijdens de studiedag die de Vereniging van Filosofiedocenten in het Voortgezet Onderwijs (VFVO) op 17 februari j.l. organiseerde samen met de Internationale School Voor Wijsbegeerte (ISVW) verscheen de huidige Denker des Vaderlands, René ten Bos. Deze gaf een inleidende lezing. Ten Bos liet zich door mij interviewen over zijn visie op de invloed van school op het denken.

U bent verbonden aan de Nijmeegse Radboud Universiteit als hoogleraar bedrijfswetenschappen en managementwetenschappen. Dat zijn nu niet meteen vakgebieden die te maken hebben met de onderwijspraktijk. Niettemin heeft U ook een duidelijke mening over de invloed van de school op het denken. Waarop baseert U die mening?

Daarvoor kan ik wel duizend redenen aanvoeren, maar één daarvan is dat ik zelf op vele manieren betrokken ben bij het onderwijs. Ik heb lesgegeven op basisscholen, op scholen voor voortgezet onderwijs, op de politieacademie, op universiteiten en aan gevangenissen. Ik mag mij op grond van die ervaring een ervaringsdeskundige noemen.

In Uw lezing ging U in op Plato’s grotmetafoor. Wat is de relevantie van dit verhaal voor ons onderwijs?

Dit verhaal schetst een niet zo optimistisch beeld over het verheffen van de mensen. Er is slechts één mens die uit de grot weet te komen en deze staat voor Socrates. Het doet hem pijn om zich na al die jaren in de ketenen te verheffen. Zie het ook als een beeld van een hele klas waarvan slechts één leerling slaagt. Bovendien was Plato pessimistisch erover of er bij het gewone volk wel interesse bestond voor het inzicht dat Socrates te bieden had. Het was alleen abstracte, niet zintuiglijke kennis. Tegenover die theoretische waarheid stond bij het gewone volk teveel hardleersheid.

Een volgende denker aan wie U in Uw lezing aandacht besteedde was René Descartes. Op welke manier is zijn visie van betekenis?

Wat paideia is voor Plato, is de methode voor Descartes. Daarmee bedoelt hij de juiste theoretische instelling, die je in staat stelt om op de juiste manier te redeneren. Descartes heeft daarover geschreven in zijn werk Regels om richting te geven aan het verstand (Regulae ad directionem ingenii). Hij bepleit met zijn strakke redeneren heel iets anders dan de middeleeuwse opvatting van Veritas est adaequatio intellectus et rei. In het westen domineert sindsdien een rigide waarheidsbegrip.

Nu is filosofieonderwijs weer iets specifieker dan onderwijs in het algemeen. Heeft dat ook consequenties voor de manier waarop filosofie moet worden onderwezen?

Natuurlijk is filosofieonderwijs heel iets anders dan wiskundeonderwijs. Je gaat leerlingen bij filosofie geen sommen leren oplossen, maar je wilt hen laten nadenken over vraagstukken die je niet zomaar kunt beantwoorden. Dat vereist een eigen aanpak.

De afgelopen jaren werd er in Nederland een aantal standpunten verdedigd over de manier waarop in deze tijd onderwijs moest plaatsvinden: jongeren zouden kunnen multitasken, ze zouden hun leerproces zelf moeten kunnen sturen en kennis zou tegenwoordig zo houdbaar zijn als verse vis. De cognitief psycholoog Paul Kirschner maakt gehakt van die standpunten. Bent u het met hem eens?

Ik ken de man niet, maar volgens mij leren mensen nog altijd het meest van boeken. Dit laat onverlet dat er ook superslimme mensen bestaan die niet van lezen houden en dat ook ik veel tijd besteed aan het scrollen op internet.

 Tegenwoordig wordt ook weer het bildungsideaal van Wilhelm en Alexander von Humboldt opnieuw bepleit. Hoe staat U daar tegenover?

Ik geloof daar niet in. Ook zonder loodgieters gaat ons land naar de kloten. Wie bepaalt wie er moet worden gebildet? En Hoe? Ik geloof niet dat het per se zo geweldig is als jongens Duitse gedichten uit de 18de eeuw uit het hoofd weten op te zeggen. We moeten ook niet zomaar zaken uit de 18de eeuw willen extrapoleren naar nu. Destijds was het ook niet meer dan onderwijs voor een heel beperkte elite. Dat wil ik dus vooral relativeren.

Interviewer: Walfred Haans

 

 

 

Don Kwast publiceert boek over filosofie-onderwijs

Als er één vak bestaat waarbij het gepast is dat men niet alleen ermee aan de slag gaat, maar er ook op reflecteert, dan is het wel filosofie. Nog lang niet alle scholen voor voortgezet onderwijs bieden het vak aan en daar waar het wel wordt aangeboden, is het vaak niet meer dan een keuzevak in de marge.

Zo'n twee haar geleden staken twintig filosofiedocenten de koppen bijeen om na te denken over hun vak en dat leidde tot de publicatie van Verwonderenderwijs, over de manier waarop je het nadenken kunt onderwijzen.

Kritisch denken wordt van essentieel belang als vaardigheid van de toekomst. Maar wat is kritisch denken en kunnen jongeren zoiets leren zonder het vak filosofie? In het boek Denklicht dat nu over een maand verschijnt, laat Don Kwast zijn licht schijnen op de vraag wat de eigenlijke zin is van opvoeding en onderwijs. Hij verdedigt dat het onderwijs haar doelstellingen niet kan realiseren zonder de invoering van het vak filosofie.

Denklicht kost € 14,95, wordt uitgegeven door ISVW Uitgevers en krijgt als ISBN
9789492538345.

 

 

 

De maand van de filosofie wordt in 2018 gewijd aan De verbeelding aan de macht

"Soyez réalistes, demandez l'impossible!" zo klonk het in 1968 in Parijs. Ook in 2018 wordt april weer de Maand van de filosofie. Onder verwijzing naar de protesten van studenten, vrouwen, zwarten en arbeiders van 1968 wordt ditmaal het thema De verbeelding aan de macht.

Er staan weer tal van activiteiten op het programma. Oud-GroenLinks-partijleider Femke Halsema schijft ditmaal het essay, en op 30 maart vindt in Amsterdam de Nacht van de filosofie plaats. In Rotterdam gebeurt dat op 31 maart, in Nijmegen op 7 april en in Groningen op 13 april.

 

 

 

 

 Het Zuidelijk Toneel voert de theatermonoloog Marx op

 Het Zuidelijk Toneel is dit theaterseizoen in Nederland en Vlaanderen op tournee met een voorstelling over Karl Marx.  Het betreft een theatermonoloog met Frank Lammers in de rol van Marx en filosoof Stefaan van Brabandt als regisseur. Marx kijkt in deze theatermonoloog met de ogen van nu terug op zijn erfenis, met een confronterend, kritisch en gloedvol pleidooi voor vrijheid en menselijke waardigheid. Enkele voorstellingen zijn al uitverkocht, maar op de website kunt U lezen waar U op welke data nog een voorstelling kunt bijwonen.  

 

 

 

Deze nieuwsbrief is verzonden vanaf Filosofie. Klik hier om je uit te schrijven van de nieuwsbrief.